Ekologia i ochrona środowiska - Pojęcia i definicje

Pojęcia i definicje

Pojęcia ułożone chronologicznie. Litery poniżej symbolizują pierwsze litery danego pojęcia.

Jeśli nie znalazłeś pojęcia, a uważasz że powinno się tu znaleźć napisz do nas:

• Adhezja - proces łączenia się ze sobą powierzchniowych warstw substancji w wyniku oddziaływań miedzycząsteczkowych
• Aerozol - zawiesina cząstek stałych, ciekłych lub stałych i ciekłych w fazie gazowej o pomijalnej prędkości opadania
• Aficydy - środki mszycobójcze
• Agroekologia - dział ekologii obejmujący badania współzależności zachodzących między organizmami pól uprawnych, oraz badania wpływu czynników środowiskowych na kształtowanie się tych współzależności
• Akarycydy - środki roztoczobójcze
• Alert ozonowy - system ostrzegania przed wzrostem stężenia ozonu powyżej ustalonej umownej granicy
• Amplituda temperatury - jest to różnica miedzy najwyższą a najniższą z rozpatrywanych temperatur
• Areacja - (napowietrzanie) proces uzdatniania wody, polega na perleniu się gazów, cieczy lub przepływu kropel cieczy przez gaz. Jest to wprowadzenie tlenu do wody z jednoczesnym usunięciem rozpuszczonych w niej innych gazów
• Atraktanty - środki zwabiające szkodniki
• Atmosfera (Ziemi) - całkowita masa powietrza otaczającego Ziemię
• Autekologia - dotyczy ekologii organizmów, ich wzajemnego oddziaływania oraz współzależności między środowiskiem biotycznym i abiotycznym

• Bakteriocydy - środki bakteriobójcze
• Biocenoza - zespół populacji różnych gatunków żyjących w tym samym środowisku, powiązanych ze sobą różnymi zależnościami pokarmowymi (troficznymi). Jest to ożywiona część środowiska (czynniki biotyczne). Termin biocenoza wprowadził K. Mobius w 1877r.
• Biodegradacja - proces niszczenia (unieszkodliwiania) związków chemicznych w wyniku działania między innymi bakterii. Proces jest wykorzystywany w biologicznych oczyszczalniach ścieków, warunkiem zachodzenia tego procesu jest odpowiednia temperatura oraz brak substancji toksycznych dla mikroorganizmów biorących udział w procesie.
• Biogaz - produkt gazowy otrzymywany przez beztlenową fermentację substancji organicznych
• Biogeochemia - dziedzina zajmująca się badaniem przepływu materii między żywymi a nieożywionymi komponentami biosfery
• Bioindykatory - biologiczne wskaźniki jakości środowiska, którymi są zwierzęta i rośliny o dużej wrażliwości na zanieczyszczenia
• Biom - to zespół ekosystemów tworzących duże i łatwe do rozróżnienia regiony biologiczne na ziemi, np: tajga, step, pustynia. Biom ograniczony jest warunkami klimatycznymi. Różne biomy na ziemi tworzą biosferę. W ekologii rozróżnia się dwa główne działy: autekologia i synekologia
• Biotop - to obszar określonych warunków środowiska, charakterystyczny dla danego osobnika lub biocenozy. Są to wszystkie czynniki abiotyczne środowiska czyli nieożywiona część środowiska
• Briologia - nauka o mszakach
• BZT - biologiczne zapotrzebowanie na tlen. Jest to analiza polegająca na pomiarze zużycia tlenu przez mikroorganizmy w badanej próbce wody lub ścieków. Oznaczenie O₂  dokonuje się metodą Winklera lub metodą elektrochemiczną.

• Cedzenie - proces uzdatniania wody polegający na przepływie strumienia wody przez płaską przegrodę perforowaną lub porowatą. Podczas cedzenia z wody usuwane są zanieczyszczenia o rozmiarach powyżej 0,2mm
• Chmury - w wyniku kondensacji wewnątrz atmosfery powstają skupienia produktów kondensacji, kropelki wody i kryształki lodu nazywamy chmurami
• Chmury lodowe (krystaliczne) - składają się tylko z kryształów lodu co ma zwykle miejsce przy niskich temperaturach
• Chmury mieszane - składające się z mieszaniny przechłodzonych kropelek wody i kryształków lodu
• Chmury wodne (kropelkowe) - składające się wyłącznie z kropelek wody
• Chwilowe pobieranie próbki - pobieranie próbki w bardzo krótkim czasie
• ChZT - chemiczne zapotrzebowanie na tlen, wskaźnik zanieczyszczenia wody substancjami organicznymi
• Ciągłe pobieranie próbki - pobieranie próbki bez przerw w czasie całej operacji lub we wcześniej określonym przedziale czasu
• Ciśnienie atmosferyczne - jest to siła z jaką słup powietrza atmosferycznego działa na jednostkę powierzchni w wyniku swego ciężaru
• Cyklon - 1) separator pyłów lub kropel, w którym wykorzystuje się głównie siłę odśrodkową powstającą w wyniku ruchu gazu; 2) rozległa strefa wiatru cyrkulującego dookoła strefy o niskim ciśnieniu atmosferycznym
• Czas pobierania próbki - czas, w którym jest pobierana jedna próbka
• Czas uśredniania - przedział czasu, dla którego jakość powietrza określono w postaci wartości średniej (zgodnie z metodami pomiarowymi)
• Cząstka - mała odrębna część substancji stałej lub ciekłej
• Cząstki Aitken'a - małe cząstki o średnicy mniejszej niż 0,1mm, występujące zazwyczaj w atmosferze w ilościach od kilku do kilkuset tysięcy w mililitrze. Są one emitowane do atmosfery w wyniku procesów naturalnych i działania człowieka, a także powstają w atmosferze w wyniku procesów chemicznych i fizycznych

• Dawka imisji - sumaryczna ilość substancji wpływająca do receptora w czasie trwania ekspozycji
• DDT - dichlorodifenylotrichloroetan (pestycydy)
• Destylacja - proces uzdatniania wody, polega na wydzielaniu wody z roztworu poprzez kolejne odparowywanie i skroplenie, przy czym w pozostałym roztworze stężenie zanieczyszczeń wzrasta
• Deszcz - opad kropel wody o średnicy ponad 0,5mm
• Deszcz marznący - opad deszczu którego krople maja poniżej 0^o C i zamarzają w momencie zetknięcia się z powierzchnia gruntu lub przedmiotów
• Dom energooszczędny (low-energy house - LEH) - budynek, w którym roczne zapotrzebowanie na ciepło jest niższe od 70 kWh/(m² a). Kluczowymi cechami takich domów są dobra izolacja cieplna, zredukowane mostki cieplne, szczelność i kontrolowana wentylacja
• Dom pasywny (passive house - PH) - budynek, w którym zapotrzebowanie na ciepło jest tak niskie, że można zrezygnować z osobnego systemu grzewczego bez utraty komfortu. W przypadku Niemiec (a w przybliżeniu również Polski) oznacza to, że roczne zapotrzebowanie na ciepło jest niższe od 15 kWh/(m² a). Dzięki skutecznemu korzystaniu z energii elektrycznej całkowite zapotrzebowanie na energię (wraz z energią elektryczną i ciepłą wodą) wynosi poniżej 33 kWh/(m² a)
• Dom samowystarczalny (self-sufficient house - SSH) - nie potrzebuje żadnych dostaw energii z zewnątrz, poza promieniowaniem słonecznym czy wiatrem
• Dym - widzialny aerozol, którego głównym źródłem są procesy spalania (ten termin nie dotyczy skondensowanej pary wodnej)
• Dymy - aerozol zawierający cząstki stałe powstające w wyniku kondensacji par (np. w procesach metalurgicznych) ulatujących podczas topnienia substancji. Często temu procesowi towarzyszą reakcje chemiczne, takie jak utlenianie
• Dyspersja - jest to rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń. Proces dyspersji zachodzi pomiędzy źródłem zanieczyszczeń a receptorem

• Edafon - wszystkie drobne organizmy roślinne i zwierzęce żyjące w powierzchniowych warstwach gleby
• Efekt kominowy - zjawisko polegające na wyniesieniu określonych mas powietrza lub innych gazów, wywołane różnicą temperatur
• Efektywna wysokość komina - wysokość stosowana do obliczeń rozpuszczania gazów emitowanych z komina. Różni się ona od rzeczywistej wysokości komina o wartość zależną od takich parametrów jak prędkość wylotowa, efekt wyniesienia i prędkość wiatru; może być zależna od topografii terenu
• Ekosystem - to współzależności pomiędzy biocenozą i biotopem, czyli oddziaływania między częścią środowiska ożywioną i nieożywioną; Biocenoza + Biotop = Ekosystem
• Ekologia - to nauka o związkach i współzależnościach między organizmami a otaczającym je środowiskiem. Jest jednym z działów biologii łączy się ona również z innymi naukami badającymi środowisko, np: gleboznawstwo, sozologia, klimatologia, biogeografia. Zakres badań ekologii obejmuje poziomy, w których znajdują się organizmy żywe: biom, biotop, biocenoza, biosfera, populacja organizmów
• Elektrofiltr - urządzenie służące do usuwania cząsteczek ze strumienia gazu. Gaz przepływa między zestawami elektrod o bardzo dużej różnicy potencjału. Cząstki uzyskają ładunek elektryczny, na skutek czego są przyciągane do elektrod i osadzane na nich. Skuteczność elektrofiltru jest bardzo wysoka ok.99%
• Elutriacja - sposób rozdzielania cząsteczek z wykorzystaniem różnic w prędkości osiadania, mogących występować między cząstkami zawieszonymi w przepływającym medium
• Emisja - wydzielanie substancji do atmosfery. Punkt lub obszar z którego zachodzi wydzielanie nosi nazwę "źródła emisji". Termin ten stosowany jest do opisu szybkości wydzielania oraz wydzielanej ilości. Termin ten może być również stosowany w odniesieniu do hałasu, ciepła itp.
• Emisja dopuszczalna - prawnie określona wielkość emisji. Często definiowana statystycznie przez ustalenie limitu wielkości emisji lub limitu stężenia (przy określonym rozcieńczeniu) w stosunku do istniejącego tła. Może to dotyczyć również stopnia nieprzezroczystości
• Emitor - jest to punkt, miejsce w którym są odprowadzane zanieczyszczenia do atmosfery, np: komin
• Entomologia - nauka o owadach

• Filtr workowy - obudowane urządzenie składające się z worków filtracyjnych i układów do zbierania pyłu w pojemniki
• Filtracja - wydzielanie cząsteczek stałych z cieczy lub gazów. Proces wykorzystywany w uzdatnianiu i oczyszczaniu wody i powietrza
• Flotacja - metoda oczyszczania wody oparta na wykorzystaniu właściwości przylepiania się cząsteczek substancji stałych do pęcherzyków powietrznych i wypływania z nimi na powierzchnię cieczy
• Front atmosferyczny - powierzchnia zetknięcia się dwóch różnych mas powietrza, a raczej strefa przejścia między tymi masami
• Front meteorologiczny - powierzchnia zetknięcia się dwóch różnych mas
• Fumigacja - zjawisko atmosferyczne, w którym zanieczyszczenia utrzymujące się w warstwie inwersyjnej są nagle przenoszone do powierzchni ziemi, w wyniku turbulencji powstającej przy przerwaniu inwersji
• Fungicydy - środki grzybobójcze

• Gaussowskie parametry dyspersji - współczynniki określane symbolem sigma, opisujące wielkość tak zwanej smugi gaussowskiej (powstającej w wyniku emisji pyłu, dymu, itp.) w zależności od przebytej odległości lub czasu. Współczynniki te są zależne od stabilności atmosfery

• Herbicydy - środki chwastobójcze
• Huragan - jest gwałtownym, porywistym wiatrem o prędkości około 120 km/h

• Ichtiologia - nauka o rybach
• Imisja - opadanie zanieczyszczeń na skutek siły grawitacyjnej (zjawisko sedymentacji)
• Impaktor kaskadowy - urządzenie do separacji i rozdziału cząstek na frakcje o różnej wielkości, w zależności od pędu
• Impindżer - urządzenie, w którym do pobierania próbek cząstek i gazów wykorzystuje się zjawisko uderzania i zatrzymywania
• Insektycydy - środki owadobójcze
• Izobary - linie na mapach specjalnych (klimatograficznych synoptycznych) łączące miejsca o jednakowym ciśnieniu
• Izokinetyczne pobieranie próbek - pobieranie cząstek zawieszonych w strumieniu gazu w taki sposób, że prędkość strumienia częściowego ma taką samą wartość i kierunek jak prędkość głównego strumienia gazu w punkcie pobierania
• Izotermy - linie na mapach specjalnych łączące punkty z jednakowa temperatura powietrza

• Jakość powietrza atmosferycznego - stan powietrza atmosferycznego określony stopniem zanieczyszczenia

• Kataliza - proces polegający na zmianie szybkości reakcji pod wpływem katalizatora
• Katalizatory - substancje zmieniające szybkość reakcji chemicznej, same nie ulegające przemianom podczas reakcji. Rozróżnia się katalizatory dodatnie (zwiększają szybkość reakcji) i katalizatory ujemne tzw. inhibitory (zmniejszają szybkość reakcji)
• Katastrofa ekologiczna - zachwianie równowagi dynamicznej układu ekosystemu środowiska przyrodniczego wskutek jego zniszczenia; zanieczyszczenie w takim zakresie że uniemożliwione jest działanie naturalnych mechanizmów naprawczych
• Koagulacja - proces uzdatniania wody; polega na usuwaniu rozpuszczonych w wodzie cząstek przez ich łączenie; można tego dokonać poprzez dodanie elektrolitu lub koloidu o przeciwnym ładunku
• Komora sedymentacyjna - komora skonstruowana w ten sposób, aby stworzyć dogodne warunki do osadzania się cząstek ze strumienia gazu przez zmniejszenie prędkości przepływu
• Konwekcja - ruch powietrza z kierunku pionowego jego wznoszenia lub opadania; zachodzi pod wpływem chwiejnej równowagi masy powietrza
• Kropla - mała cząsteczka cieczy, o takich rozmiarach i gęstości, że może opadać w warunkach laminarnych lub pozostać w zawieszeniu przy turbulencji; zazwyczaj o rozmiarach mniejszych niż 200 mm

• Liczba Ringelmanna - liczba charakteryzująca zaciemnienie smugi dymu, oceniana wizualnie przez porównanie z numeryczną skalą odcieni szarości od 0 (wzorzec biały) do 5 (wzorzec czarny) (karta Ringelmanna)
• Litoral - płytka przybrzeżna strefa jeziora, którą porasta roślinność

• Masa powietrza - wycinek troposfery wyróżniający się szczególnym pionowym uwarstwieniem termicznym, wilgotnością powietrza i innymi cechami, nabytymi przez dłuższy pobyt nad określonym typem podłoża
• MDS - maksymalne dopuszczalne stężenie substancji obcych dla powietrza w pobliżu powierzchni ziemi
• Metal śladowy - metal zwykle występujący w atmosferze na niskim poziomie stężeń
• Meteorologia - część geofizyki badająca i wyjaśniająca zjawiska i procesy zachodzące w atmosferze; przede wszystkim w troposferze
• Mgiełka - zawiesina bardzo małych cząstek w powietrzu atmosferycznym, niedostrzegalna pojedynczo nieuzbrojonym okiem, występujących tak licznie, że wywołują powstawanie opalescencji wraz ze zmniejszeniem widzialności
• Mgła - ogólny termin określający zawiesinę kropel w gazie. W meteorologii tym terminem określa się zawiesinę kropel wody w powietrzu, ograniczającą widoczność do 1 km
• Miano Coli - oznaczenie określające najmniejszą ilość wody wyrażoną w cm³ , w której znajduje się jedna bakteria z grupy coli
• Miesiąc - Przy podawaniu zbiorczych wyników analiz powietrza atmosferycznego w okresach miesięcznych oblicza się wartość średnią, biorąc za podstawę 30 dni jako miesiąc
• Mikoryza - współżycie korzeni rośliny naczyniowej z grzybem
• Mikrometeorologia - część meteorologii zajmująca się obserwacją i objaśnianiem fizycznych i dynamicznych zjawisk atmosferycznych w najmniejszej skali. Dotychczas badania w tej dziedzinie wiedzy ograniczają się do przypowierzchniowej warstwy atmosfery, tj. od powierzchni ziemi do wysokości, na której można zaniedbać wpływ powierzchni leżących bezpośrednio pod badanym powietrzem na jego ruch i skład
• Monitoring - (1) W ogólnym znaczeniu termin ten oznacza wielokrotne pomiary w celu określenia zmian w pewnym czasie;(2) W znaczeniu zawężonym termin ten oznacza systematyczne pomiary poziomu stężenia danego zanieczyszczenia wykonywane w odniesieniu do wybranego normatywu lub w celu oceny skuteczności określonego systemu i urządzeń oczyszczających
• Monsun - wiatr okresowy zmieniający kierunek na przełomie lata i zimy. Monsun zimowy jest słabszy od monsunu letniego i skierowany jest w stronę morza, natomiast letni monsun jest odwrotnie z morza ku lądowi. Występują one głównie w południowo i południowo-wschodniej Azji, Afryce i północno-wschodniej części Australii
• Mżawka - opad kropelek wody o średnicy mniejszej niż 0,5mm padającej gęsto; mżawka pochodzi z ciągłej gęstej i bardzo niskiej chmury
• Mżawka marznąca - opad, którego krople maja temperaturę poniżej 0^o C

• Nawałnica - nagłe uderzenie bardzo silnego wiatru połączone ze zmianą ciśnienia
• Nematodycydy - środki gryzoniobójcze
• Niż baryczny - ośrodek niskiego ciśnienia; taki układ ciśnienia atmosferycznego rozpatrywanego w poziomie, że najniższe ciśnienie znajduje się w środku układu, skąd na wszystkie strony wzrasta ciśnienie
• Normatywy jakości powietrza atmosferycznego - obowiązująca na podstawie regulacji prawnej jakość powietrza atmosferycznego, określana często statystycznie jako stężenie graniczne substancji zanieczyszczającej powietrze w określonym czasie uśredniania

• Odorant - substancja mająca wyraźny i charakterystyczny zapach
• Odpad - niespożytkowany produkt pochodzący z bytowej i gospodarczej działalności człowieka. Każdy niezagospodarowany, nie mający określonego przeznaczenia produkt staje się odpadem, natomiast każdy odpad staje się surowcem z chwilą jego zagospodarowania
• Odpady komunalne - odpady stałe i ciekłe powstające w gospodarstwach domowych, obiektach użyteczności publicznej (szkoły, urzędy, itp.) i obsługi ludności (handel). Są to także nieczystości gromadzone w zbiornikach bezodpływowych, porzucone wraki pojazdów mechanicznych
• Odpady niebezpieczne - odpady, które ze względu na swoje pochodzenie, skład chemiczny, biologiczny i inne właściwości lub okoliczności stanowią zagrożenie dla środowiska lub zdrowia ludzkiego
• Okres pomiarowy - odstęp czasu między pierwszym a ostatnim pomiarem
• Okres wegetacyjny - okres roku, kiedy może rozwijać się roślinność ze względu na dostateczną ilość wilgoci i ciepła
• Opady atmosferyczne - woda w stanie ciekłym lub stałym wypadającą z chmur i dochodzącą do powierzchni ziemi
• Ornitologia - nauka o ptakach

• Para - gazowa faza materii, która może równocześnie występować także w stanie ciekłym lub stałym
• Pasat - wiatry wiejące w strefie międzyzwrotnikowej, od zwrotnikowych wyżów ku niżowi równikowemu, z kierunku północno-wschodnich na półkuli północnej a południowo-wschodnich na półkuli południowej; występują nad oceanami
• Pelagial - strefa otwartej wody, w której wyróżnia się dwie części: naświetloną (fotyczną) oraz strefę bez światła (afotyczną)
• Pionowy gradient - zmiana parametru atmosferycznego w funkcji wysokości; jeżeli nie zaznaczono inaczej, parametrem tym jest temperatura. Zmianę tę przyjmuje się jako dodatnią, gdy wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada. Jeżeli warunki meteorologiczne są takie, że pionowy gradient jest taki sam jak dla adibatycznie wznoszącej się części suchego powietrza (około 10^o C/km), to mówi się o suchoadibatycznym (pionowym) gradiencie temperatury
• Płuczka (bełkotkowa) - urządzenie do przepuszczania próbki gazu przez ciekły absorbent. Rurka wprowadzająca gaz pod powierzchnię cieczy może być zakończona rozdzielaczem powodującym rozproszenie gazu w cieczy na drobne pęcherzyki
• Pochłanianie w cieczy - proces stosowany do pobierania próbek oraz oczyszczania gazów, w którym wybrane składniki strumienia gazu są usuwane na skutek kontaktu z powierzchnią cieczy na wilgotnym wypełnieniu, z kroplami aerozolu, w płuczkach itp.
• Popiół - stała pozostałość po spaleniu materiałów zawierających węgiel. Popiół może zawierać cząstki niespalonego paliwa; jednak dla celów analitycznych często przyjmuje się, że nastąpiło całkowite spalanie
• Popiół lotny - bardzo drobne cząstki popiołu porywane przez gazy tworzące się podczas spalania paliw
• Pomiar zdalny - oznaczenie wybranych substancji w atmosferze, ocena emisji lub parametrów meteorologicznych za pomocą urządzeń, które nie są w bezpośrednim kontakcie z badaną próbką
• Populacja - zespół osobników jednego gatunku zamieszkujący pewien obszar, mogący swobodnie się krzyżować i wydawać potomstwo
• Powietrze atmosferyczne - powietrze zewnętrzne (w odróżnieniu od powietrza wnętrz) otaczające ludzi, zwierzęta, rośliny i materiały
• Powietrze na stanowiskach pracy - atmosfera w miejscu pracy, w pomieszczeniach lub na zewnątrz, oddziałująca na człowieka w godzinach jego pracy
• Powietrze wnętrz - powietrze wewnątrz zamkniętej przestrzeni, np. w mieszkaniu, budynkach użyteczności publicznej
• Profundal - strefa przydenna zbiornika wodnego
• Próg rozpoznawalności zapachu - minimalne stężenie, przy którym połowa populacji może zidentyfikować zapach. Próg rozpoznawalności zapachu oznaczają zespoły badające zapachy, stanowiące reprezentatywną próbę populacji
• Próg wyczuwalności zapachu - minimalne stężenie, przy którym połowa populacji może wykryć zapach. Graniczny próg wyczuwalności zapachu oznaczają zespoły badające zapachy, stanowiące reprezentatywną próbę populacji
• Próg zapachu - może to być próg wyczuwalności zapachu lub próg rozpoznawalności zapachu
• Pył - ogólny termin stosowany do określenia cząstek ciała stałego różnej wielkości i różnego pochodzenia, przez pewien czas pozostających w zawieszeniu w gazie
• Pył drobnoziarnisty - małe cząstki ciała stałego, zazwyczaj przyjmuje się że są to cząstki o średnicy poniżej 75um, osiadające pod wpływem swojego ciężaru, ale mogące przez pewien czas pozostać w zawieszeniu
• Pył gruboziarnisty - cząstki ciała stałego o średnicy powyżej 75um

• Radon - gaz bezwonny, bezbarwny, należy do gazów promieniotwórczych (radioaktywnych), ma silne działanie rakotwórcze
• Reakcja fotochemiczna - reakcja, która może przebiegać, gdy pewne substancje są poddane działaniu promieniowania słonecznego
• Recykling - odzyskiwanie surowców z materiałów odpadowych i wykorzystanie ich do produkcji
• Redukcja zanieczyszczeń - zmniejszanie (w odróżnieniu od eliminacji) wydzielania lub zasięgu zanieczyszczeń
• Repelenty - środki odstraszające szkodniki
• Restytucja gatunku - przywrócenie do stanu pierwotnego gatunku zagrożonego wyginięciem
• Retardanty - środki powodujące opóźnienie wzrostu roślin
• Rodentycydy - środki gryzoniobójcze

• Sadza - węglowe cząstki powstające w wyniku niepełnego spalania i osadzające się przed emisją
• Sadza unoszona - aglomeraty sadzy, które odrywają się od ścianek komina i są unoszone przez spaliny, a następnie opadają na przyległe tereny
• Samooczyszczanie atmosfery - usuwanie zanieczyszczeń z atmosfery przez procesy naturalne
• Saprobionty (saproby) - organizmy żyjące w środowiskach zawierających rozkładające się szczątki roślinne i zwierzęce
• Saprobowość - to zanieczyszczenie wody martwą materią organiczną lub produktami jej gnilnego rozkładu
• Separator - urządzenie przeznaczone do usuwania cząstek z fazy gazowej
• Skuteczność zatrzymywania - stosunek liczby lub masy cząsteczek wprowadzonych do separatora; zwykle wyrażana w procentach
• Smog - (termin będący pochodną terminów angielskich smoke - dym i fog - mgła) intensywne zanieczyszczenie atmosfery przez aerozole, spowodowane częściowo procesami naturalnymi, a częściowo działalnością człowieka
• Smog fotochemiczny - zjawisko będące wynikiem reakcji zachodzących w atmosferze pomiędzy tlenkami azotu, związkami organicznymi i utleniaczami pod wpływem światła słonecznego, prowadzących do powstawania związków utleniających. Produkty tego procesu powodują czasami gorszą widzialność, podrażnienie oczu oraz niszczenie materiałów i roślinności, jeśli występują w wystarczająco dużym stężeniu
• Smog kwaśny (londyński) - długo zalegająca tuż nad ziemią mgła, występująca w rejonach dużych miast i aglomeracji miejskich, pochłania znaczne ilości zanieczyszczeń zatrzymywanych pod warstwą inwersyjną
• Smuga zanieczyszczeń - strumień substancji (często widzialny), emitowany ze źródeł, takich jak np. kominy i otwory wentylacyjne
• Sonda - urządzenie, zwykle w postaci rurki, stosowane do pobierania próbek lub pomiarów wewnątrz przewodów i kominów
• Sorpcja - proces pochłaniania cząstek
• Sozologia - to nauka zajmująca się problemami ochrony przyrody i jej zasobów w celu przedłużania trwałości ich użytkowania
• Spaliny - całość gazów i cząstek z procesów spalania unoszonych przez te gazy; w niektórych przypadkach także gazy i cząstki z procesów chemicznych i metalurgicznych
• Stabilność (atmosfery) - stan równowagi hydrostatycznej, w którym określona objętość powietrza przemieszczona z jej początkowego poziomu podlega działaniu siły hydrostatycznej kierującej ją na poprzedni poziom. Jeśli na przemieszczaną objętość nie działa siła hydrostatyczna, wówczas taki stan uznaje się za stabilność obojętną; jeżeli z kolei podlega ona działaniu siły przemieszczającej ją jeszcze dalej od początkowego poziomu, wówczas taki stan określa się jako niestabilność statyczną (lub hydrostatyczną)
• Strefa oddychania - przestrzeń zawierająca powietrze pobierane przez ludzi bezpośrednio do oddychania. Stanowi ona półkulę o promieniu zazwyczaj przyjmowanym jako 30 cm znajdującej się wokół twarzy, o środku w połowie linii łączącej uszy. Podstawą tej półkuli jest płaszczyzna przechodząca przez linię oraz czubek głowy i krtań
• Stężenie emisyjne - stężenie substancji zanieczyszczającej powietrze w punkcie wydzielania
• Stężenie przygruntowe - ilość substancji stałej, ciekłej lub gazowej przypadająca na jednostkę objętości powietrza; mierzona zwykle na określonej wysokości
• Strumień emisji - wielkość emisji na jednostkę powierzchni źródła emisji
• Substancja zakłócająca - każdy, oprócz analizowanego, składnik próbki powietrza, który ma wpływ na wynik analizy
• Substancja zanieczyszczająca powietrze - każda substancja emitowana do atmosfery w wyniku procesów naturalnych lub działalności człowieka, która wpływa szkodliwie na człowieka i środowisko
• Substancja zawieszona - całkowity materiał w postaci cząsteczek pozostający w atmosferze lub strumieniu gazów odlotowych przez dłuższy czas ze względu na zbyt małe rozmiary cząstek do uzyskania wystarczającej prędkości opadania
• Sukcesja - jest to uporządkowany proces kierunkowych zmian biocenozy powodujący przeobrażenie prostych ekosystemów w bardziej złożony
• Sukcesja pierwotna - występuje w środowisku niezmienionym przez inne organizmy i dotyczy przede wszystkim terenów niekorzystnych dla życia. Pierwszymi organizmami, które będą powodować sukcesję pierwotną są tzw. organizmy pionierskie (mchy, porosty, bakterie)
• Sukcesja wtórna - dotyczy terenów w których przemiany już zachodzą a warunki do rozwoju są sprzyjające. W sukcesji wtórnej wyróżnia się tzw. stadia sukcesyjne: pionierskie, migracyjne, zasiedlające, konkurencyjne, stabilizacji
• Synekologia - to ekologia ekosystemów oraz współzależności różnych grup u organizmów w biocenozach
• Szkwał - jest jednym z rodzajów nawałnicy; polega na krótkotrwałym (2-4 min.) uderzeniu wiatru

• Ścieki bytowo-gospodarcze - pochodzą z bezpośredniego otoczenia człowieka, czyli z domów mieszkalnych, miejsc użyteczności publicznej itp. Powstają w wyniku zaspokajania potrzeb gospodarczych i higieniczno-sanitarnych. Zawierają dużo związków organicznych i nieorganicznych, bakterii oraz wirusów
• Ścieki przemysłowe - powstają w zakładach przemysłowych, rodzaj ścieków i ich zawartość zależy od przedsiębiorstwa, technologii, ilości zużywanej wody, stężenia zanieczyszczeń
• Ścieki opadowe - powstają podczas opadów grawitacyjnych (atmosferycznych), woda opadowa spływa po powierzchni wymywając zanieczyszczenia
• Śnieg - opad kryształów lodu tworzących często delikatne rozgałęzione formy w postaci sześcioramiennych gwiazdek powyżej 12mm
• Śnieg z deszczem - jest to równoczesny opad deszczu i śniegu
• Średnica zastępcza - średnica cząstki kulistej, charakteryzującej się identycznymi właściwościami geometrycznymi, optycznymi, elektrycznymi lub aerodynamicznymi jak cząstka badana

• Tajfun - tropikalny rodzaj cyklonu występujący w okresie letnim w południowo-wschodniej części oceanu spokojnego; prędkość jego wynosi od 80 do 200 km/h
• Tajga - lokalna nazwa borealnych lasów iglastych w Eurazji
• Tło naturalne - stężenie danej substancji w masie powietrza, w którym wielkość emisji antropogenicznej jest pomijalnie mała
• Tło (zanieczyszczenia powietrza) - ta część zanieczyszczenia powietrza, której nie można bezpośrednio powiązać z badanymi źródłami
• Transmisja - połączone efekty wynikające z transportu i przemian zanieczyszczeń w atmosferze

• Usuwanie podczas powstawania kropel deszczu - mechanizm usuwania małych cząstek w obszarze chmur w czasie tworzenia kropel deszczu
• Utylizacja - jest to wykorzystywanie odpadów komunalnych i przemysłowych jako surowców do nowej produkcji; jedną z form utylizacji odpadów jest recykling

• Wiatr - jest to ruch powietrza układający się w kierunku poziomym. Nazwy wiatrów określa się w zależności od kierunku z którego napływają
• Wielkość emisji - masa (lub inny parametr fizyczny) substancji zanieczyszczającej emitowanej do atmosfery w jednostce czasu
• Wielkość graniczna cząstki - wielkość cząstek, przy której skuteczność zatrzymywania w danym urządzeniu spada poniżej określonej wartości w zdefiniowanych warunkach
• Wilgotność bezwzględna - ciśnienie pary wodnej przy danej temperaturze powietrza (podane w jednostkach ciśnienia) lub ilość pary wodnej na jednostkę objętości powietrza w g/m³
• Wilgotność względna - stosunek ciśnienia pary wodnej zawartej w powietrzu przy danej temperaturze do tego ciśnienia, które wywierałoby ilość pary wodnej nasycająca powietrze przy tej samej temperaturze
• Worek filtracyjny - materiał filtracyjny ukształtowany w celu usunięcia przez filtrację ze strumienia gazu
• Wskaźnik emisji - stosunek wielkości emisji substancji zanieczyszczającej powietrze w wyniku jakiejś działalności, np. produkcji, do wielkości tej produkcji, np. liczba kilogramów dwutlenku siarki emitowanych w wyniku wytwarzania jednej tony stali
• Wymywanie - usuwanie gazów i czasami cząstek z atmosfery wskutek rozpuszczania oraz przyłączania do kropel deszczu w czasie opadów; terminem tym można również określać deszcz
• Wyniesienie smugi zanieczyszczeń - wysokość linii środkowej smugi nad poziomem jej emisji do atmosfery
• Wyziewy - Termin potoczny, używany często do określenia emisji substancji o nieprzyjemnym lub cuchnącym zapachu, powstających np. w procesach chemicznych
• Wyż baryczny - ośrodek wysokiego ciśnienia - taki układ ciśnienia atmosferycznego, rozpatrywany w poziomie, że najwyższe ciśnienie znajduje się w środku układu skąd maleje na wszystkie strony

• Zachmurzenie - pokrycie nieba chmurami; stopień zachmurzenia określa się ułamkiem dziesiętnym wskazującym jaką cześć nieba pokrywają chmury
• Zapach - właściwość substancji oddziałująca na zmysł powonienia
• Zamglenie - potoczny termin stosowany do określania zawiesiny kropelek cieczy w gazie. W meteorologii odnosi się do widzialności mniejszej niż 2 km, lecz większej niż 1 km
• Zanieczyszczenie pierwotne - zanieczyszczenie bezpośrednio emitowane ze źródła, w odróżnieniu od zanieczyszczenia wtórnego, powstającego w atmosferze
• Zanieczyszczenie powietrza - zwykle obecność w atmosferze substancji, powstających w wyniku działania człowieka lub procesów naturalnych, przy czym substancje te występują w stężeniach i w czasie wystarczającym do niekorzystnego wpływu na komfort, zdrowie i dobra materialne osób i stan środowiska
• Zanieczyszczenia wtórne - zanieczyszczenia powstające w atmosferze na skutek chemicznych lub fizycznych przemian zanieczyszczeń pierwotnych lub innych substancji emitowanych do atmosfery ze źródeł stacjonarnych i ruchomych
• Zespół badający zapachy - grupa osób, która porównuje intensywność zapachu substancji ze skalą wzorców lub identyfikuje substancję, na podstawie jej zapachu